Derk Loorbach: “We moeten vooruitstruikelen”

“Transitieonderzoek laat keer op keer zien dat het met alle kennis en geld niet lukt om hardnekkige problemen op sociaal-economische of ecologisch gebied op te lossen. Transitiedenken stelt de vraag hoe dit toch mogelijk is,” meent Derk Loorbach, hoogleraar transitiekunde en directeur van het onderzoeksinstituut DRIFT.

 

“Het oude idee dat met economische groei vanzelf iedereen beter wordt en er genoeg geld verdiend wordt om alle problemen op te lossen bleek naïef: op een gegeven moment blijven grote groepen structureel achter en neemt de extreme rijkdom bij kleine groepen alleen maar toe. Dit alles tegen de achtergrond van een voortdurende verwoesting en uitputting van de natuur. Transitiedenken stelt de vraag hoe dit toch mogelijk is. Blijkbaar zijn we immers met al onze goede bedoelingen onderdeel van het probleem: we verbeteren, redden, innoveren, helpen en zorgen ons een ongeluk. Met netto soms een negatief resultaat.”

 

“Vanuit die kritische zelfreflectie biedt transitiedenken tegelijk ook perspectief: het verleden leert dat juist hoe verder we collectief vastlopen, hoe groter de ruimte voor grote systeemverandering. Dat inzicht in de dynamiek van transities en de bijbehorende menselijke en maatschappelijke fricties en uitdagingen, is de basis om ‘vooruit te struikelen’: al experimenterend op weg te gaan naar gewenste transities. Dit perspectief is ook voor fondsen en financiële instellingen relevant. Gevangen als ze zijn in het ofwel maken van zoveel mogelijk financieel rendement ofwel het bereiken van zoveel mogelijk positieve impact door te geven, houden beide in zekere zin het huidige systeem in stand. In beide gevallen is de bereikte impact niet transformatief.”

 

“Dat het ook anders kan laten nieuwe initiatieven zien die zich richten op systeemverandering, op het combineren van ondernemerschap met idealisme of die goed doen koppelen aan een strategische en politieke agenda. Samen met fondsen zoeken we vanuit transitieperspectief hoe die weg in te slaan: naar een wetenschappelijk onderbouwde, transitiegeörienteerde strategie voor het investeren in de korte termijn. Om vervolgens vanuit dat bredere perspectief ook veel systematischer te kunnen reflecteren op de verschillende vormen van impact en hiervan te leren.”

 

Download de brochure >>>

Meld je aan via de website van DRIFT >>>

Bas Pieck: “Ben je geldschieter of aanjager?”

Beter Geven heeft samen met DRIFT de cursus ‘Fondsen in transities’ ontwikkeld. Het past bij de ambitie van het bureau om vernieuwing in de Nederlandse filantropie te bevorderen. “Natuurlijk kunnen maatschappelijke fondsen werkelijk bijdragen aan grote transities”, vindt Bas Pieck.

Waarom vindt Beter Geven dat deze cursus moest komen?

“Omdat wij denken dat fondsen bij uitstek een rol kunnen spelen in de transities waar we nu middenin zitten. Wie goed kijkt, ziet in de samenleving het besef ontstaan dat de huidige geboden oplossingen voor ingewikkelde problemen op het gebied van armoede, voedsel, huisvesting etc. onvoldoende zijn. Dat het dominante model van groei niet langer houdbaar is. Dat ongelijkheid toeneemt en het vertrouwen in de overheid afneemt. Dat raakt allemaal aan de thema’s waar fondsen aan werken. De kern van de cursus is dan ook: hoe kan je als fonds vanuit een andere, meer systemische bril naar maatschappelijke problemen kijken. We sluiten daarbij aan bij een beweging die al gaande is. Bij veel fondsen is de afgelopen jaren de lijn in gezet van het steunen van losse projecten naar het werken in programma’s. Dat komt voort uit de wens om niet alleen af te wachten welke aanvragen het fonds bereiken maar ook, passend binnen je beleid, zelf proactief te werken aan een bepaald thema als voedselverspilling, eenzaamheid, of een doelgroep als zwerfjongeren of vluchtelingen. Een aantal fondsen in binnen- en buitenland gaat verder, zij zijn al actief beleid aan het voeren hoe zij verandering in een systeem kunnen stimuleren. Beter Geven wil deze volgens ons noodzakelijke ontwikkeling graag aanjagen en versnellen.”

Kunnen maatschappelijke fondsen werkelijk bijdragen aan grote transities?

“Ja. Natuurlijk zijn de budgetten van fondsen niet vergelijkbaar met die van de overheid. Groot verschil is dat het hier echter wel gaat om middelen, die, los van het eigen beleid van fondsen, niet geoormerkt zijn. Daarnaast beschikken fondsen over enorme netwerken en maken zij bij uitstek het werk van ambitieuze vernieuwers binnen de samenleving mogelijk. De vraag die fondsen zich moeten stellen is, denken wij: zie je jezelf als fonds alleen als geldschieter of investeerder, of ook als aanjager en katalysator van noodzakelijke vernieuwing?  En, daar gaan we tijdens de cursus op in: Hoe doe je dat dan?”

Welke goede voorbeelden zie jij al? 

“Twee goede voorbeelden vanuit ons eigen land zullen een bijdrage leveren aan de cursus. Stichting DOEN heeft al een visie op duurzame systeemverandering, die kader scheppend zijn voor het beleid van het fonds. Ook de Noaber Foundation heeft een systeemaanpak ontwikkeld. Dat gaat natuurlijk niet vanzelf. Voor de andere fondsen is het inspirerend en motiverend om vanuit de praktijk te horen, wat deze fondsen ertoe bewogen heeft om op deze manier te werken. En hoe ze dat in de praktijk doen en wat dat betekent voor hun rol in het veld en het meten van hun impact.”

 

Download de brochure >>>

Meld je aan via de website van DRIFT >>>

Begin 2021: cursus ‘Fondsen in transities’

Sommige fondsen zijn er al mee bezig: het ontwikkelen van een aanpak die meer is gericht op systeemverandering. Beter Geven wil deze noodzakelijke beweging samen met onderzoeksinstituut DRIFT verder aanjagen en stimuleren. Wat gebeurt er tot nu toe? Welke voorbeelden van Nederlandse fondsen zijn er? Hoe kan jouw fonds actief bijdragen aan structurele transformatieprocessen richting een duurzame toekomst?  Daartoe zijn Beter Geven en DRIFT bezig om samen de cursus ‘Fondsen in transities’ op te zetten.

 

Met deze cursus willen we fondsen uitdagen te achterhalen welke rol zij kunnen spelen in het licht van de grote transities op sociaal, ecologisch en economisch terrein. Dat doen we door inzicht te geven in systeemverandering en te leren denken in systemen. Daardoor is meer grip te krijgen op de complexiteit van grote maatschappelijke vraagstukken en is na te gaan hoe duurzaam en impactgericht om te gaan met complexe problemen als armoede, voedselverspilling en eenzaamheid. Doel daarbij is om handvatten en gereedschappen aan te geven en tot een eigen transitieaanpak en -strategie te komen.

 

De cursus start begin 2021. De brochure is hier als pdf-bestand te downloaden. Wil je meer weten? Neem dan contact op met Bas Pieck.