Fondsen geven meer en vooral traditioneel

€ 5,7 miljard. Dat is volgens ‘Geven in Nederland’ het totaalbedrag aan giften in 2018. Dat bedrag is nooit eerder zo hoog geweest. Waar komen de giften vandaan? Fondsen zijn verantwoordelijk voor zo’n 8 procent (€ 433 miljoen). Het leeuwendeel van het bedrag (€ 2,4 miljard) komt via Nederlandse huishoudens. Bedrijven zijn goed voor bijna € 1,9 miljard. Aansluitend bij wat Theo Schuyt noemt “de Gouden Eeuw van de filantropie” stijgen de giften vanuit nalatenschappen. Het totaalbedrag bleek overigens niet het enige record: ook het deel van de bevolking dat vrijwilligerswerk doet is hoger geworden: 40% van de Nederlanders deed vrijwilligerswerk.

 

Fondsen besteden het meest aan maatschappelijke en sociale doelen en zijn volgens Geven in Nederland steeds beter in beeld. De doelbestedingen van fondsen zijn gestegen van € 478 miljoen in 2015 naar € 537 miljoen in 2018: een stijging van 12%. Deze wordt overigens met name veroorzaakt door toename in bestedingen van de IKEA Foundation.

 

Maatschappelijke rol van fondsen

Interessant is een verkennend onderzoek naar de maatschappelijke rol die fondsen zichzelf toebedelen. De substituerende rol (het financieren van initiatieven als deze niet langer door een derde, zoals de overheid, worden gesteund) en de competitieve rol (financieren van initiatieven die tegen bestaand overheidsbeleid ingaan) zijn het minst favoriet: respectievelijk 19% en 8% van de fondsen herkent zich hierin. Meer favoriet zijn de rollen van kraamkamer (ondersteuning bieden voor nieuwe ideeën en innovaties) en capacity building. Het meest echter past de traditionele rol van ondersteuner: het tegemoetkomen aan de specifieke behoeften en vragen vanuit de samenleving.

 

Deze rolverdeling past ook in een andere conclusie van Geven in Nederland: hoewel vermogensfondsen de laatste jaren nieuwe en alternatieve vormen van filantropie verkennen, lijkt de omvang nog beperkt te blijven. Wat zijn deze nieuwe vormen van filantropie? We gaan ervan uit dat er hierbij wordt gedoeld op ontwikkelingen die we in de internationale filantropie inmiddels al zien. Bijvoorbeeld het werken aan systeemverandering, participatory grantmaking (een methode waarbij de aanvrager in een bepaalde mate betrokken wordt bij beleid en bestedingen) en het incorporeren van de SDG’s als kader voor beleid en samenwerking.

 

Voorzichtig vernieuwend

Vanuit onze praktijk weten wij dat een aantal fondsen met bovenstaande vernieuwing aan het experimenteren is, zij het voorzichtig. Dat is door de coronacrisis alleen maar urgenter geworden. Het zou mooi zijn als uit een volgende analyse blijkt dat er niet alleen nog meer wordt besteed, maar fondsen ook meer zijn gaan experimenteren met nieuwe rollen, mogelijkheden en alternatieven. Beter Geven is daar graag bij behulpzaam.

 

Geven in Nederland is het macro-economische overzicht van de filantropie door huishoudens, nalatenschappen, bedrijven, fondsen en goededoelenloterijen. Het Centrum voor Filantropische Studies aan de Vrije Universiteit te Amsterdam voert het onderzoek uit sinds 1995. Het gehele onderzoek is te downloaden van de website van de VU.